اگرچه بیشترین فشار و موج تبلیغات منفی علیه کشورمان از سوی اتحادیه اروپا می باشد و بخش عمده ای از مبادلات تجاری و صنعتی ما با کشورهای عضو این اتحادیه می باشد ولی توجه به چند نکته می تواند مفید باشد.

-         نخست اینکه اگرچه کشورمان به ویژه طی سالهای 1385 و 1386بین 38 تا 30 درصد از نفت مورد نیاز اروپا را تامین می کرده، در حال حاضر اگرچه ما سومین تامین کننده نفت اروپا هستیم ولی تنها حدود 18 درصد صادرات نفتمان به این منطقه از جهان است( چیزی معادل روزانه 450 هزار بشکه).

-         نکته دیگر اینکه سه مشتری اصلی ایران در اروپا عبارتند از یونان که 14 درصد و اسپانیا و ایتالیا که هریک معادل 13 درصد از نفت مورد نیاز خود را از ایران وارد می کنند و این هر سه کشور در میان سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا بدترین شرایط اقتصادی را داشته بعید است حداقل در مقابل افکار عمومی مردم خود حاضر باشند برای تامین نظر دیگر کشورها شرایط اقتصادی و بازار کار داخلی خود را از این که هست بدتر کنند. زیرا هر تصمیم اشتباهی از سوی این دولتها می تواند منجر به اعتراضات گسترده عمومی در آن کشورها وسقوط دولت های این کشورها شود.( 1)

-         بیشترین فشار ممکن قطعا بر روی دیگر کشورهای مشتری نفت ایران خواهد بود. کشورهائی مانند چین، هند و کره جنوبی از مشتریان عمده ما هستند. اگرچه روابط ایران با آنها در حد مطلوب
 می باشد ولی آنچه از اخبار منتشره برداشت می شود این نکته مهم است که آنها نیز از سوی اروپائی ها و مخصوصا ایالات متحده تحت فشار زیادی هستند تا سطح روابط و مناسبات تجاری خود با کشورمان را کاهش دهند. در مورد چین نگرانی خاصی وجود ندارد زیرا این کشور نه حاضر است از بازار بزرگ و 70 میلیونی ایران چشم بپوشد و نه سیاست های خود را تابعی از سیاست های ایالات متحده و اروپا می داند. اما دو کشور هند و کره جنوبی را باید با جدیت و پشتکار بیشتر در زمره مشتریان ثابت ایران نگهداشت و این کاری است که قراردادهای همکاری طولانی مدت و گسترش هرچه بیشتر ارتباطات میان مردم دو کشور می تواند مانعی جدی در جهت گسستگی انها از جمهوری اسلامی ایران باشد.

-         کشور روسیه مانند گذشته های دور و نزدیک و مانند آنچه تاکنون در خصوص صدور
قطعنامه های سازمان ملل علیه کشورمان نشان داده، عملا قابل اعتماد نیست. به ویژه اینکه اخیرا وزیر انرژی این کشور در کنفرانس جهانی نفت در دوحه قطر اعلام کرده بود " در قبال تحریم احتمالی خرید نفت ایران از سوی اتحادیه اروپا " بی طرف" خواهد ماند." این نوع موضع گیری می تواند مانند اعلام رای بی طرف به هنگام صدور هر قطعنامه ای علیه کشورمان باشد که از سوی قدرتهای بزرگ به عنوان رای سفید تلقی می شود.(2)

-         کشور ژاپن از جمله متحدین جدائی ناپذیر امریکاست و نمی توان انتظار خاصی از این کشور داشت. عدم حضور شرکت های ژاپنی در طرح های نفت، گازو پتروشیمی کشور و مفارقت تاریخی آنها از طرح بزرگ و ملی پتروشیمی بندرامام واقعیتی است که باعث شده در مجموعه نفت حسابی برای شرکت های ژاپنی باز نشود. تنها نکته حساس، آن است که بنا بر آمارهای ارائه شده در حالیکه صادرات نفت کشورمان به ژاپن در سال جاری درحالی 30 درصد کاهش داشته، آخرین آمار وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن حاکی از این است که صادرات نفت خام کشورهای عربی در 9 ماهه اول سال جاری میلادی به این کشور حدود 40 درصد رشد داشته است. سال گذشته میزان صادرات ما به ژاپن معادل 374 هزار بشکه در روز بود اما درحال حاضر این مقدار با 30 درصد کاهش به رقم روزانه 262 هزار بشکه رسیده است.(3)

چند نکته مهم:

-         هرجا سخن از کاهش مبادلات تجاری با ایران شده، در کنار آن به جایگزین شدن کشورهای عربی و از دست رفتن بازار ایران توسط آنها اشاره می رود گوئی اینان نه رقیب بلکه دشمنان اصلی اقتصاد ما
می باشند. به طور مثال از جمله بحث هائی که همواره مطرح است ظرفیت تولید روزانه 5/12 میلیون بشکه نفت توسط عربستان،  تامین خلاء ناشی از خارج شدن نفت ایران از بازار است. به طور مثال عربستان در سال جاری با93/36 میلیارد دلار بزرگ ترین صادر کننده نفت خام به ژاپن بوده و این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل این رقم 2/26 میلیارد دلار بود. امارات دلال بزرگ دیگر خاورمیانه با صادرات 99/31 میلیارد دلار دومین صادر کننده بزرگ نفت به ژاپن بوده است. این افزایش در حالی است که رقم صادرات نفت خام این کشور  به ژاپن در مدت مشابه سال قبل 3/21 میلیارد دلار بوده است.  قطر نیز با صدور روزانه 355 هزاربشکه نفت خام به ژاپن توانسته جایگاه قبلی ایران را از آن خود کرده، سومین تامین کننده نفت خام ژاپن شود.

-         عراق کشوری که پس از سقوط صدام به یکی از دوستان ایران تبدیل شده خیلی آرام و بی صدا جایگاه دوم صادرکننده اوپک را به خود اختصاص می دهد و این مهم ترین حربه ایست که مطمئنا
تحریم کنندگان کشورمان برای مقابله با کاهش نفت ایران در بازارهای جهانی پیش بینی کرده اند. طبق گزارش های منتشره در ارتباط با نفت عراق میزان صادرات این کشور در ماه نوامبر 2011 به 13/2 میلیون بشکه در روز رسیده که نسبت به ماه اکتبر 45 هزار بشکه در روز افزایش را نشان می دهد. از سوی دیگر میزان ذخیره سازی های نفت در جنوب عراق از 7/3 میلیون بشکه در روز در ماه اکتبر به 3/4 میلیون بشکه در روز در ماه نوامبر افزایش داشته است.

رقبائی مانند عربستان، قطر و همچنین عراق خطرناک ترین رقبائی هستند که اگرچه تخاصمی با ایران نشان نمی دهند ولی هرگونه اقدام محدود کننده و تحریم نفتی علیه کشورمان از سوی قدرت های بزرگ را عملا با تولید بیشتر نفت و تزریق آن به بازار تسهیل می کنند. لذا می توان چنین تعبیر کرد که ادامه هرگونه تخاصم ما با کشورهای اروپائی به نفع این کشورها و هراقدامی در جهت کاهش تنش و بهبود روابط با آنها در درجه نخست افزایش تولید و درآمد همسایگان عرب ما را دچار مشکل می کند. لذا اگر آنها را دشمن خود نمی دانیم باید بپذیریم که عاقلانه هم نیست آنها را جزو دوستان خود به حساب آورده
 برنامه های سیاسی و یا راهکارهای اقتصادی خویش را با تکیه بر همکاری و حتی صداقت در رفتارهای آنها استوار نمائیم.