مقدمه:

بازدید سپ بلاتر رئیس فدراسیون فوتبال از ایران و ملاقات با مقامات ارشد کشورمان اتفاق مثبتی بود که جدای از جنبه های ورزشی می تواند فواید بیشتری نیز به همراه داشته باشد. ایشان در خلال یکی از صحبت های خود به نکته جالب توجهی اشاره داشتند که برای آغاز این یادداشت بی مناسبت ندیدم به آن اشاره کنم.

رئیس فیفا در بخشی از صحبت‌هایش به این نکته اشاره می کند که: فیلسوفی به او گفته بود اگر در فوتبال توپ وجود نداشت این بازی راحت‌تر انجام می‌شد ولی به نظرم آن توپ نشانه جهانی است که در آن زندگی می‌کنیم.  وی در  ادامه می افزاید«راحت است که همه فوتبال بازی کنند. هر بچه‌ای می‌تواند به توپ ضربه بزند. ولی وقتی در مورد فلسفه فوتبال حرف می‌زنیم باید بگوییم که این فلسفه چیست؟...

این حکایت در مجموعه نفت شبیه یک آرزوی فیلسوفانه است که کاش پتروشیمی هم بدون نیاز به گاز می توانست اینگونه ظرفیت های بالای تولید محصول داشته باشد . هر سال با رسیدن فصل زمستان یکی از مهم ترین اخبار منتشره حول محور صرفه جوئی در مصرف گاز و اطلاعیه های این شرکت می باشد. وقتی سرما از راه می رسد و مصرف خانوارها افزایش می یابد مجتمع های پتروشیمی که تولید آنها با خوراک گاز است باید منتظر کاهش حجم گاز دریافتی و به تبع آن کاهش تولید باشند. در این شرایط همه می توانند از اهمیت پتروشیمی در توسعه صنعتی کشور صحبت کنند ولی کسی از الزامات این صنعت برای رسیدن به چنین جایگاهی و چگونگی حفظ موقعیت آن در میان کشورهای رقیب منطقه حرفی نمی زند.

 

 

اطلاعیه شرکت گاز برای کاهش مصرف:    |

در اطلاعيه اخیر شرکت گاز با اشاره به اينكه بيش از 65 درصد انرژي مورد نياز كشور با استفاده از گاز طبيعي تامين مي شود، آمده است: در فصل زمستان به دليل مصرف بيش از حد گاز طبيعي در بخش خانگي (حدود 70 درصد)، بخش هاي زيادي از نيروگاه ها، صنايع و مبادي مصرف و توليدي كشور محدود شده و بايد از سوخت هاي ميان تقطير استفاده كنند. (1)

این اطلاعیه در حالی منتشر شده که در فاصله یک هفته پس از آن مدیرعامل شرکت ملی گاز در گفتگوئی اظهار داشته بود استفاده از سوخت های دیگر توسط واحدهای صنعتی و نیروگاه ها موجب آلودگی هوا شده و منافع ملی را به خطر می اندازد.  وی با اشاره به اینکه در فصل زمستان معادل روزانه 140 میلیون متر مکعب گاز در صنایع و نیروگاه ها سوزانده می شود تاکید کرده تغییر سوخت آنها از گاز به سوخت مایع علاوه بر آلودگی هوا منافع ملی را نیز به خطر
 می اندازد.(2)

هلدینگ خلیج فارس و کاهش خوراک مجتمع های پتروشیمی

بدون شک در این شرایط بیشترین آسیب و ضرر و زیان ناشی از آن برای
شرکت های پتروشیمی به ویژه واحدهای خصوصی شده خواهد بود که در پایان هر سال باید پاسخگوی سود و زیان عملکرد مالی به سهام داران و ذی نفعان خود باشند. شرکت هائی که حالا بخش عمده ای از آنها تحت مدیریت هلدینگ پتروشیمی خلیج فارس قرار گرفته اند و علاوه بر خوراک مایعات از گاز نیز به عنوان خوراک دریافتی برای تولید بخشی از محصولات خود استفاده می کنند و باید با سازماندهی و مدیریت جدید علاوه بر رفع مشکلات گذشته و جبران ظرفیت های خالی موجود در واحدهای تحت مدیریت خود، با تهدید کاهش خوراک گاز نیز مبارزه ای جدی داشته باشد. تهدیدی که در مقایسه با سایر مشکلات عملا راهکاری( به طور مثال وارد کردن گاز از خارج) برای جبران آن ندارد. 

این شرایط در حالی وجود دارد که گزارش های تحلیل گران خارجی حاکی از شرایط  بسیار مساعد ایران برای تبدیل شدن به بزرگ ترین صادر کننده گاز جهان را دارد. به طور مثال لوران راسکاس مشاور ارشد گروه جهانی گاز در موسسه آی‌اچ‌اس معتقد است که برداشته شدن تحریم‌ها علیه ایران می‌تواند تاثیر بسیاری بر صادرات ایران در طولانی‌مدت داشته باشد.

وی معتقد است در کوتاه‌ مدت، تزریق مجدد گاز به میدان گازی، ارزشی بیش از صادرات این محصول دارد، چرا که نفت فروش بیشتری در بازار جهانی دارد و مانند گاز نیازمند میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری که سال‌ها بعد نتیجه می‌دهد، نیست.

راسکاس همچنی به این نکته اشاره می کند که بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال 2011، بیش از یک تریلیون فوت مکعب یا بیش از 25 میلیارد مترمکعب گاز به منظور افزایش تولید نفت، به میدان‌های نفتی ایران ترزیق شده است.

برخی از برآوردها نشان می‌دهد که در طول یک دهه آینده، ایران نیاز دارد تا به میادین نفتی خود بیش از 8 میلیارد فوت مکعب در روز (حدود سالانه 83 میلیارد مترمکعب) گاز تزریق کند.

تولید گاز ایران به جز گاز سوخته و گاز مورد نیاز برای تزریق مجدد، در سال 2012 نسبت به سال 2002، دو برابر شده است و از 75 میلیارد مترمکعب به 160.5 میلیارد مترمکعب رسیده است.

در حالی ‌که کشور کوچک قطر در دهه گذشته با اجرای طرح‌های چند میلیارد دلاری شرکت‌های بزرگ انرژی غربی به یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان و بزرگ‌ترین صادرکننده گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) در جهان تبدیل شده، ایران به تماشا نشسته و گاز زیادی از میدان گازی پارس جنوبی استخراج نکرده است. قطر تقریبا تمام گاز تولیدی خود را از این میدان استخراج می‌کند درحالی که ایران تنها حدود 35 درصد گاز تولیدی خود را از این میدان گازی به دست می‌آورد.

فراوانی میعانات گازی و ال‌ان‌جی در این میدان گازی به این معناست که این میدان می‌تواند هزینه‌های حفاری پیش از استخراج گاز از خود را تامین کند. انتظار می‌رود، فاز 12 توسعه پارس جنوبی که در سال آینده آغاز خواهد شد، بتواند میزان گاز استخراجی ایران در سال را پس اجرایی شدن کامل، 28 میلیارد مترمکعب افزایش دهد. بر اساس آمارهای شرکت نفت و گاز پارس که مدیریت کل پروژه را در اختیار دارد، توسعه فازهای 13 و 14 نیز می‌تواند سالانه 142 میلیارد مترمکعب بر ظرفیت تولید گاز ایران تا 2019 بیفزاید.

بر اساس اطلاعات شرکت بریتیش پترولیوم، پیش از این، ایران بیش از قطر گاز تولید می‌کرد، اما تفاوت در اینجاست که قطر با جمعیت کمتر از 2 میلیون نفری خود تنها 26 میلیارد مترمکعب گاز تولیدی خود را مصرف می کند و 125 میلیارد مترمکعب گاز برای صادرات دارد. ولی در این سو ایران تقریبا تمام گاز تولیدی خود را برای تامین نیاز جمعیت 77 میلیون نفری خود مصرف کرده است. تقاضای داخلی گاز در ایران در سال 2012 به 156 میلیارد مترمکعب رسید درحالی‌که این میزان در سال 2002 برابر با 79 میلیارد مترمکعب بود، البته این رقم به جز گاز مورد نیاز برای تزریق به میادین نفتی است.(3)

هلدینگ خلیج فارس و زمستان های بدون گاز

از جمله آخرین اطلاعیه های شرکت گاز حاکی است هر چند ظرفیت تولید، پالایش و انتقال گاز طبیعی ایران برای زمستان سالجاری معادل یک فاز پارس جنوبی افزایش یافته اما با ورود اولین جبهه هوای سرد زمستانی، گاز اکثر صنایع، نیروگاه‌ها، مجتمع‌های پتروشیمی قطع شده است.

از سوی دیگر شرکت ملی گاز مطابق با بخشنامه معاون اول دولت اقدام به قطع گاز ساختمان اکثر سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی همچون وزارت ورزش و جوانان، کمیته ملی المپیک و ادارات استانی به ویژه در شمال غرب و غرب کشور کرده است.

همزمان با قطع گاز ساختمان دستگاه‌های دولتی، گاز صنایع مختلف و کوچکی همچون گلخانه‌ها، صنایع بلور، شیشه، مصالح ساختمانی، مصنوعات پلاستیکی به ویژه در شهرهای حاشیه تهران و استان‌های غرب و شمال غرب کشور قطع شده است.

در این بین اخبار دریافتی از استان‌های شمال، شمال غرب و غرب کشور حاکی از آن است که پس از قطع گاز برخی از صنایع و واحدهای تولیدی، کارکنان و کارگران این واحدها به مرخصی اجباری رفته اند.(4)

 شرایط خوراک گاز دریافتی به گونه ای است که پتروشیمی هر سال با ورود جبهه ای هوای سرد باید انتظار قطع آن را داشته باشد. پتروشیمی ایران از توان و تجربه بالائی در احداث واحدهای بزرگ پتروشیمی با بهره گیری از توان نیروهای داخلی برخوردار است. مجموعه این توان و تجربه در قالب شرکت مدیریت توسعه صنایع پتروشیمی متمرکز و ساختارسازی شده است و نکته مهم این است که این شرکت در حال حاضر از جمله شرکت های تحت مدیریت هلدینگ خلیج فارس می باشد.

هلدینگ خلیج فارس برنامه های مهمی برای اجرای طرح های توسعه ای در داخل مجتمع های تولیدی و اجرای طرح های جدید از جمله حضور در هاب سوم پتروشیمی در منطقه آزاد چابهار را در حال تدوین دارد. بنا به ضرورت های پیش روی این شرکت و حسب تجارب قبلی پتروشیمی در احداث واحدهای تولید کننده گاز در منطقه عسلویه، همکاری با شرکت ملی گاز ایران در
سرمایه گذاری و اجرای مشترک یک پروژه گازی می تواند در عرض چند سال خیال مجتمع های پتروشیمی تحت مدیریت هلدینگ خلیج فارس را از بابت تامین خوراک گاز برای واحدهای مربوطه راحت نموده، در صورت داشتن مازاد گاز تولیدی راه این شرکت به سوی صادرات گاز را نیز هموار نماید 

اکثر شرکت های زیرمجموعه هلدینگ خلیج فارس برای تولید محصولات خود نیازمند دریافت خوراک گاز می باشند. اما این شرکت برای خلاصی از تهدید کمبود خوراک گاز لازم است نگاهی به صنایع بالادست داشته باشد و بخشی از سرمایه گذاری های آینده خود را در حوزه احداث واحدهای پالایش گاز سرمایه گذاری نماید. این اقدام البته می تواند برای برنامه های درازمدت این شرکت طراحی شود تا با بکارگیری توان مهندسی موجود در هلدینگ خلیج فارس، این شرکت در حوزه اجرای طرح های جدید نیز پیشرو شود.

باید دید نگاه مسئولین برای رفع دغدغه های کمبود خوراک گاز می تواند منجر به اتخاذ راهکارهای اجرائی از جمله چنین راهکاری شود یا خیر؟

............................................................................

1)      خبرگزاري موج 18/آذر ماه 1392

2)      خبرگزاری ایسنا 25/آذرماه1392

3)      خبرگزاری فارس 20/آذرماه1392

4)      خبرگزاری مهر 13/دی ماه/

1392